800 bin emekli neden taban aylığa düştü işte cevabı
En düşük emekli maaşı alanların sayısı 5,5 milyona çıktı. Özgür Erdursun, kök aylık hesaplama sistemindeki "gizli tuzağı" ve emeklilerin neden taban aylığa hapsolduğunu rakamlarla açıkladı.
Türkiye'de emeklilerin gündemini Temmuz ayı zam oranları meşgul ederken, maaş hesaplama sisteminin içinde gizlenen "kök aylık" mekanizması tam 800 bin emeklinin gelir düzeyini doğrudan etkiledi. Milyonlarca emekli zammın doğrudan cebe yansıyan paraya yapıldığını zannederken, gerçek durumun farklı olduğu ortaya çıktı.
SGK Uzmanı Özgür Erdursun, sistemin işleyişindeki büyük illüzyonu verilerle açıklayarak, "Kök aylıklara yapılan yüzde 17,56’lık artış, vatandaşın hesabına yatan maaşa değil, kök aylığa uygulanıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Daha önce kendi kök aylığını alarak taban aylık desteğine ihtiyaç duymayan yüz binlerce emekli, yeni düzenlemeyle birlikte tekrar Hazine desteğine muhtaç hale getirildi. Özgür Erdursun, bu durumu şu çarpıcı örnekle ortaya koydu:
"Örneğin, 20.000 TL kök aylığı bulunan bir emekli, zam sonrası 23.512 TL'de kaldığı için 23.552 TL almaya devam ediyor. Önceki dönemde 20.000 TL taban aylık sınırı varken bu kişi taban aylık kapsamından çıkmıştı. Ancak yeni taban aylık 23.552 TL'ye yükselince, bu emekli tekrar taban aylık kapsamına girdi. 800 bin kişilik artışın temel nedeni budur; emekli sayısı artmıyor, taban aylık alanların sayısı artıyor."
Sistemin uzun vadede sosyal adaletsizliğe yol açtığını savunan Erdursun, daha fazla prim ödeyenin ve daha uzun süre çalışanların cezalandırıldığını belirtti. Sosyal güvenlik sisteminin temel ilkelerinden olan "ödenen prim kadar aylık" anlayışının zayıfladığını vurgulayan uzman isim, şu eleştirilerde bulundu:
Çalışma Motivasyonu: Daha az prim ödeyen ile uzun yıllar yüksek kazanç üzerinden prim yatıranlar, önemli bir oranda aynı emekli aylığını alır hale geldi.
Güven Kaybı: Bu durum, hem çalışma motivasyonunu hem de sosyal güvenlik sistemine duyulan güveni zedelemektedir.
Reform Çağrısı: Sosyal güvenlik sisteminde 3.600 gün, 7.000 gün veya 9.000 gün prim ödeyenlerin aylıkları kademeli olarak farklılaşmalıdır.
Özgür Erdursun, devletin her emekliye belirli bir taban aylığı garanti etmesinin doğal olduğunu, ancak bunun üzerine eklenmesi gereken farkların sistemin "prime dayalı" olma ilkesini koruması gerektiğini ifade etti.
Emeklilik yaşı, çalışma süresi, prime esas kazanç gibi kriterlerin emekli aylıklarını artıracak şekilde yeniden kurgulanması gerektiğini belirten Erdursun, aksi takdirde sistemin uzun vadede sürdürülebilirliğinin zorlaşacağını işaret etti.