Osmanlı’nın Gizemli Müneccimi Hüseyin Efendi ve Kösem Sultan

Osmanlı’da bir çok ünlü Müneccim yetişmiştir. Biri var ki hem ününü hem etkisini arttırmış hem de gizemini günümüze kadar ulaştırmıştır. “Müneccim Hüseyin Efendi” Ondan önce Osmanlı’da Astronomi rehberli Astroloji çalışmalarına kısaca değinelim.

Osmanlı imparatorluğunda, Burç ilmi ve ilm- i Nücum bilim öncelikli ve etkili bir oranda yer almıştır. Orta çağda engizisyon mahkemeleri bilim adamlarını ve Astroloji uzmanlarını yakarken, Osmanlı İmparatorluğunda Astroloji bilimi, Astronomi tahsili almış münencimler tarafından uygulanıyor ve sarayca saygı görüyorlardı. Öncelikle ilm-i nücum üstadları sadece astronomi değil, matematik, geometri, coğrafya ve mantık alanında akademik eğitim almış ve alıyorlardı. Bu tam bir donanım değil mi?

Önemli gün ve ayların, saatlerin ve zaman çizelgelerinin tespitini yapıyor ve bunları hazırlayıp sunuyorlardı. Takvim hazırlamak, imsakiye vb. İle uğurlu saatler tespiti onların işiydi. Yani zayiçe adı verilen yıldız haritalarını çizmek için saraya alınmamışlardı. Doğum haritaları ve analizi, zamanla meraklı saray ekranı tarafından istendikçe yaygınlaşmıştır.

Osmanlı imparatorluğunda Astroloji yani Burç ilmi 15. yüzyılın ortalarından itibaren daha belirgin görülmeye başlamış, büsbütün ortaya çıkışı 16. yüzyıldadır. Yani, Kanuni Sultan Süleyman devrine denk geliyor bu yükseliş.

Gelelim gizemli ve devrinin oldukça zeki müneccimi Hüseyin efendiye. Hüseyin Efendi, IV. Murad devrinde popülerliğine başlamış ve annesi Kösem Sultan’ı da (elimizde az kaynak bulunmasına rağmen) etkilemiştir. Kösem Sultan, sadece bir anne değil, aynı zamanda devletin işleyişinde büyük nüfuzu olan bir figürdü. Oğlu IV. Murad tahta çıktığında henüz gençti; saray yönetiminin büyük kısmı Kösem Sultan’ın kontrolündeydi. Sarayda disiplinin sağlanması, devlet işlerinin yürütülmesi ve padişahın eğitiminden sorumlu olan Kösem Sultan, saray içindeki güç dengelerini belirleyen gizli aktör olarak ön plana çıkıyordu. Müneccim Hüseyin Efendi ise yıldızlara bakarak padişahın ve saray çevresinin yıldızını yorumlayan ünlü bir müneccimdi. Her gezegen hareketi, her tutulma, her ayın konumu onun için bir işaret, bir uyarıydı. Sarayda Hüseyin Efendi’nin yorumları stratejik kararlarda elbette etkiliydi. Hüseyin efendi’nin diğer müneccimlerden daha çok gizemli sahalarda ki ilimle de ilgilendiği rivayet ediliyor.
Hüseyin efendi baştan diğer müneccimler gibi hareket eden ancak zeki taktikleriyle sarayda sevilen bir isimdi. Bir gün medresenin çatısının çökeceğini haber vermiş ve çökünce ünü iyice artmaya başlamıştır.

Bundan sonra Hüseyin efendi burç ilmîni saray içinde politik araç kullanmaya başladı. Kösem Sultan’ı da etkileyince nüfusunu arttırmıştır. IV. Murad’ın genç yaşta karşılaştığı sağlık sorunları, sert yasaklar ve saray içi entrikalar, müneccimin yorumlarıyla örtüşüyordu. Rivayetlere göre Hüseyin Efendi, IV. Murad’ın ömrünün kısa olacağına dair işaretler sunmuş, bu yorumlar sarayda hem saygı hem de korkuya yol açmıştır. Böylece Hüseyin efendi için saray, yıldızların ve insan hesaplarının kesiştiği bir oyun alanına dönüşüyordu. Bu hataydı elbette hemde Osmanlı gibi büyük bir imparatorlukta tehlikeli bir hata!

27 yaşında IV. Murad’ın vefatıyla korkutan şöhreti iyice arttı. Yine bir ara bedensiz manevi varlıkların şifaya katkıda bulunacağı bir hastane açma isteğine girdiği, bu konuda çok ısrarcı davrandığı ve neredeyse açacağı rivayeti de ünlüdür.

Mesleğinde başarılı Müneccim Hüseyin efendinin kaybettiği taraf Osmanlı’da hiç hoş karşılanmayan enaniyete kapılıp siyasete çok fazla karışması ve devlet işlerine etki etmede haddi maalesef aşmasıdır!

Dediğimiz gibi çok daha kültürlü ve akademik müneccimbaşılarını bile geride bırakan bu gizemli ve siyasi zekaya da sahip bu şahsiyetin maalesef başı sonunda fena derde girdi. Çevresine çok fazla insan toplaması devlet otoritesine kafa tutması ve bunda haddi iyice aşmasıyla kendi hazin sonuna zemin hazırladı!

İki rivayet Osmanlı kaynaklarında günümüze kadar ulaşmıştır. Kaynaklarda zayıf bulunsa da sonunda öldürüldüğü iddiası çoktur. Tarihçiler bu konuda tereddüte düşüyorlar. Diğer rivayet sürgün edildiği ve ölene dek sürgünde kaldığı yönündedir. Maalesef Osmanlı gibi katı ve ciddi kurallarla yönetilen Cihan imparatorluğunda kalkıpta haddi aşarak saraya baş kaldırmanın cezası benim kanaatim sürülse bile eziyetli bir beldeye gönderildiğidir. Ya da idam edildiği de kuvvetli ihtimaldir!

İşin özeti, Astroloji ve Yıldız ilmini bu kadar ustaca kullanıp ününe ün katan bu gizemli ve başarılı Müneccim, gereksiz hırs ve bu kadar büyük ve titiz imparatorluğumuza haddini fazlaca aşmasıyla, ibretlik hazin sonunu getirmiştir.

Yeniden Görüşmek Üzere…