Et üreticisi kime çalışıyor?

Türkiye’de yapılan üretimin belki de en zor ayaklarından biri hayvancılıktır. 1980 yılına kadar Orta Doğu’nun ihtiyacının büyük bir kısmı Türkiye’de, özellikle Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgesindeki mezbahanelerden karşılanıyordu.

Özellikle 2000 yılından sonra ise bu bölgeler hayvancılıktan uzaklaşmaya başladı; bu işi yapan insanlar işi bırakıp batıya iş aramaya gittiler.

2009 yılından sonra Türkiye, ithal et ve ithal hayvanla tanıştı. O dönemde karkas fiyatlarının 9 TL’den 11 TL’ye çıkması üzerine, fiyatları düşürmek amacıyla Mehdi Eker (Eski Gıda, Tarım ve Hayvancılık bakanı) döneminde böyle bir yol tercih edildi. Bu süreçte ülkede; besilik dananın, yemin ve hatta çobanın dahi ithal edildiği bir hayvancılık politikası oluşmaya başladı.

Birkaç gün önce Ankara merkezli operasyon kapsamında Türkiye’nin en büyük hayvan besicileri, mezbahane işletmecileri ve karkas et firması sahipleri gözaltına alındı. Bu kişilere et sektörüne ilişkin çeşitli suçlamalar yöneltildi; yargılama süreçleri ise şu anda devam ediyor. Sonucu hep birlikte göreceğiz...

Fakat değinilmesi gereken konulardan biri de yem üreten fabrikalardır. Bunlar, besicinin karşılaştığı en büyük sorunlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Herkesin kendi yemini üretme imkânı olmadığı ülkemizde, yem fabrikalarının haftalık zamlarla et üreticisini zorlamaya devam ettiği görülmektedir.

2025 yılının yedinci ayında kurbanlık hayvanlarımı ahıra 390 TL canlı kilo maliyetiyle topladım; o dönemde kepeğin kilosunu 7,70 TL’ye alıyordum. Bugün ise hayvanları 450 TL canlı kilo üzerinden, kesim ve parçalama alıcıya ait olacak şekilde sattım ve kepeğin fiyatı 11,60 TL’ye yükseldi. Arada yaklaşık %50’lik devasa bir yem zammı var.

Ete 10 TL zam geldiğinde tüm televizyon kanalları “ete büyük zam” diye bangır bangır yayın yaparken, kimse yeme gelen bu %50’lik artışı neden konuşmuyor?

Bunlar oldukça güçlü fabrikalar ve her geçen gün besicinin sırtından daha da büyüyorlar. Her yem firması yeni bir fabrika açarken, buna karşılık her yıl binlerce insan hayvancılıktan ve tarımdan uzaklaşıyor. Bunun vebali ve sorumluluğu büyük ölçüde besicinin omuzlarına yüklenmiş durumda. Bu nedenle devletin, besicileri bu yükten kurtaracak adımları bir an önce atması gerekiyor.

İşte tam da bu yüzden asıl operasyon bu çetelere yapılmalı. Çünkü bunlardan birisi zam yaptığı zaman, yarım saat sonra diğeri de zam yapıyor. Hepsinin yem fiyatları aynı. Asıl organize olanlar bunlar; devletin bir an evvel bunlara müdahale etmesi lazım.

***

Zamana not: Alma mazlumun ahını, çıkar aheste aheste.