Taşacak bu deniz! Tehlike yaklaşıyor: Kocaeli'nin yüzde 26'sı risk altında

Marmara Bölgesi yıllardır deprem odaklı tartışma ve çalışmalar ile anıldı. Bu, asla eleştirilecek ya da yadsınabilecek bir gerçek değil. Bölge, her gün fay hatlarının oluşturduğu büyük riskin gölgesinde yaşamını sürdürüyor. İnsanlar kimi zaman geceyi endişe içerisinde geçiriyor, sabaha aynı endişeyle uyanıyor. Ancak bugün Marmara için konuşulan riskler artık yalnızca fay hatlarıyla gelen tehlikelerle sınırlı değil. Bilim insanları şimdi gözlerini denize çevirdi. Çünkü Marmara’nın kıyıları yıllardır aynı dalgalarla uyanıyor olsa da artık o dalgalar yalnızca sahile vuran sudan ibaret değil. Deniz, iklim krizinin sessiz ama büyüyen tehdidinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

BİRÇOK ÜLKE ÇALIŞIYOR

Küresel iklim değişikliğiyle birlikte dünya genelinde sıcaklık ortalamaları yükselirken, buzulların erimesi ve okyanusların ısınması deniz seviyelerinde artış riskini beraberinde getiriyor. Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) raporları, yüzyılın sonuna doğru kıyı kentlerinin daha sık taşkınlar, kıyı erozyonu ve aşırı hava olaylarıyla karşı karşıya kalabileceğine işaret ediyor. Bu nedenle birçok ülke karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik adımlar atarken, kıyı koruma projeleri ve taşkın önleme sistemleri üzerinde çalışıyor. Limanlar ve kıyı altyapıları da gelecekteki iklim risklerine göre yeniden planlanıyor.

SERT ETKİLER İLE KARŞI KARŞIYA KALINABİLİR

Bilimsel çalışmalar, Marmara Denizi çevresindeki kırılganlığın her geçen yıl daha görünür hale geldiğine dikkat çekiyor. Özellikle sanayi, lojistik ve yoğun nüfusun kıyılarda toplandığı bölgelerde iklim değişikliğinin etkilerinin daha ağır hissedilebileceği belirtiliyor. Küresel iklim değişikliğiyle birlikte yükselmesi beklenen deniz seviyesi ve daha sert fırtınalar; Marmara’nın sanayi ve yaşam merkezlerini yavaş yavaş kuşatabilir. Kıyılarda yaşanabilecek su baskınları, liman altyapılarında oluşabilecek hasarlar ve aşırı hava olaylarının ekonomik etkileri artık etkileri artık çevre ve şehir planlaması tartışmalarının ortak konusu haline geliyor. Peki Marmara Denizi için öngörülen kırılganlık artık daha belirgin hale mi geliyor? Denizle birlikte yükselen bu risk; limanları, sanayi tesislerini ve kıyılardaki yaşam alanlarını iklim değişikliğinin sert etkileriyle karşı karşıya bırakabilir.

TEHLİKELERE KARŞI HASSASİYET

"Coastal vulnerability analysis of the semi-enclosed water systems of the Sea of Marmara, Türkiye using InVEST model" başlığıyla yayınlanan makalede uzmanlar, Stanford Üniversitesi tarafından geliştirilen InVEST Kıyı Kırılganlığı Modeli'ni kullanarak Marmara Denizi kıyılarının iklim değişikliği ve doğal tehlikelere karşı hassasiyetini analiz ediyor. Yapılan çalışmanın çıkış noktası; Marmara Denizi gibi yarı kapalı su sistemlerinde kıyı kırılganlığı analizlerinin nadir olmasıdır. Bu nedenle bölgedeki fiziksel, sosyal ve ekonomik risklerin bütüncül bir şekilde değerlendirilmesi büyük önem taşıyor.

1,6 MİLYON KİŞİ RİSKLİ BÖLGEDE YAŞIYOR

Farklı iklim değişikliği senaryolarının değerlendirildiği çalışmadaki analiz sonuçlarına göre, Marmara kıyılarının yüzde 28’i düşük riskli, yüzde 60’ı orta riskli ve yüzde 12’si yüksek riskli olarak sınıflandırılıyor. Marmara kıyı şeridinde; İstanbul’un doğu kıyıları, Yalova’nın kuzeyi, Kocaeli’nin güneyi ile Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Tekirdağ’ın belirli kesimlerinde yaşayan toplam 1,6 milyon insanın riskli bölgelerde ikamet ettiğine dikkat çekiliyor.

KOCAELİ YÜKSEK RİSK KATEGORİSİNDE

Kıyı Savunmasızlık Endeksi'ne (CVI) göre Kocaeli, 2,934 CVI değeriyle bölgedeki en yüksek savunmasızlık skoruna sahip şehirlerin başında yer alıyor. Bu durum, Kocaeli’nin kıyı tehlikelerine karşı "yüksek risk" kategorisinde bulunduğunu gösteriyor.

KOCAELİ’DE YAŞAYANLARIN YÜZDE 26,52’Sİ RİSK ALTINDA

Kocaeli kıyılarında yaşayan nüfusun yüzde 26,52’lik bir kısmının yüksek riskli bölgelerde yaşaması dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkıyor. Kentin genel risk dağılımına bakıldığında ise nüfusun yüzde 55,03’ü orta, yüzde 18,46’sı ise düşük riskli olarak değerlendirilen bölgelerde yaşıyor.

FIRTINA KABARMA RİSKİ EN YÜKSEK ŞEHİR

Bölgedeki şehirlerin güvenlik risk değerlendirmesinin paylaşıldığı tabloda Kocaeli; habitat riski, fırtına kabarması riski ve topografya risklerinin yüksekliğiyle dikkat çekiyor. Analizlere göre Kocaeli, fırtına kabarması riski konusunda 5.00 tam puanla bölgenin en riskli kenti konumunda. Bu durum, kentin kıyı altyapısının ekstrem hava olaylarından ciddi şekilde etkilenebileceği anlamına geliyor.

DOĞAL YAŞAM ALANLARI RİSK ALTINDA

Yapılan analizler sonucunda Kocaeli, 4.89’luk habitat riski skoruyla doğal yaşam alanlarının ciddi tehdit altında olduğu bir şehir olarak belirlenmiştir. Diğer bir deyişle Kocaeli, doğal yaşam alanlarının bozulması veya kaybı konusunda yüksek risk taşımaktadır.

FELAKETİN ETKİSİNİ BÜYÜTEBİLİR

Kocaeli'nin yüksek risk taşıdığı bir diğer alan ise topografik yapısı. Şehrin yer şekilleri ve yükselti özellikleri, çevresel tehlikelere karşı kırılganlığı artıran kritik bir faktör olarak ön plana çıkıyor. Topografik yapının sahip olduğu 4,63 risk skoru, bu özelliklerin olası felaketlerin etkisini daha da büyütebileceğini açıkça gösteriyor.

DENİZ SEVİYESİNİN YÜKSELMESİ

Farklı iklim değişikliği senaryoları altında yapılan değerlendirmelerde, deniz seviyesinin yükselmesi de ayrı bir risk olarak yer alıyor. Bu bağlamda deniz seviyesinin en üst düzeyde risk oluşturduğu bölge 2.33’lük skorla Tekirdağ. Kocaeli ise deniz seviyesi yükselmesi riski konusunda 1.50 skorla büyük bir risk taşımıyor.

BÖLGEYE ÖZEL ÖNLEMLER ALINMASI GEREKİYOR

Araştırmacılar, Marmara’nın "yarı kapalı" bir deniz olması nedeniyle açık okyanuslardan farklı dinamiklere sahip olduğunu belirtiyor. Bu durum bazı avantajlar sağlasa da yoğun nüfus ve sanayi baskısı riski katlıyor. Raporun sonuç bildirgesinde, Marmara’daki her şehir için yani o bölgeye özel uyum ve koruma stratejilerinin acilen hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Uzmanlar, yapılan uyarı ve değerlendirmelerin amacının kamuoyunda korku oluşturmak olmadığının altını çizerken; özellikle sanayi, lojistik ve ticaretin merkezlerinden biri olan Kocaeli için gerekli önlemlerin zamanında alınması, risklere karşı hazırlık yapılması ve vatandaşların bilimsel veriler ışığında doğru şekilde bilgilendirilmesinin büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.

*İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Cem Gazioğlu ve Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürcan Büyüksalih'in, Singapur Nanyang Teknoloji Üniversitesinden Yochi Okta Andrawina ile Endonezya Diponegoro Üniversitesinden Prof. Dr. Helwis Liufandy ile yaptığı araştırma...