Emekli bayram ikramiyesinde sistem değişiyor

Uzun yıllardır her dini bayram öncesinde tüm emeklilere istisnasız olarak ödenen emekli bayram ikramiyesi, yeni bir düzenleme ile "gelir bazlı" bir modele dönüştürülmek isteniyor. Kulislerden sızan bilgilere göre, iktidar kanadında ikramiyelerin mevcut haliyle amacına hizmet etmediği ve bütçe disiplini çerçevesinde daha hedef odaklı bir yapıya kavuşturulması gerektiği görüşü hakim.

Planlanan yeni düzenlemenin en dikkat çekici maddesini "gelir kriteri" oluşturuyor. Bu modele göre, bayram ikramiyeleri artık tüm emekli maaşı alanlara değil, yalnızca hane geliri belirli bir eşiğin altında kalanlara ödenecek. Ankara kulislerinde bu eşiğin 50 bin TL civarında bir rakam olabileceği konuşuluyor. Bu sınırın üzerinde geliri olan, ek gelire sahip olan veya yüksek maaşlı emeklilerin ikramiye kapsamı dışında bırakılması hedefleniyor.

Söz konusu değişikliğin bir diğer ayağını ise "Gelir Tamamlayıcı Aile Desteği Programı" oluşturuyor. Kamuoyunda "vatandaşlık maaşı" olarak da bilinen bu sistemle, tüm sosyal yardımların ve ikramiyelerin tek bir havuzda toplanması öngörülüyor. Böylece düşük gelirli hanelere daha düzenli ve yüksek oranlı destek verilmesi planlanırken, yüksek gelir grubundaki emeklilerin ikramiye hakkının sona ermesi gündemde.

Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, bu tartışmalara yönelik yaptığı değerlendirmede sistemin matematiksel gerçeklerine dikkat çekti. Erdursun, Türkiye'deki emeklilerin yaklaşık yüzde 90'ının halihazırda 25 bin TL'nin altında bir maaşla geçinmeye çalıştığını belirtti. Bu veri ışığında, ikramiyelerin gelir şartına bağlanmasının sistemin temel mantığıyla çelişebileceğini savunan uzmanlar, emeklilerin büyük çoğunluğunun zaten "düşük gelirli" kategorisinde yer aldığını vurguluyor. Yüksek maaşlı kesimin toplam emekli nüfusu içindeki payının düşüklüğü, bu düzenlemenin bütçeye getireceği tasarrufun miktarını da tartışmaya açıyor.

İkramiye tartışmaları sürerken, hükümetin üzerinde çalıştığı bir diğer dev proje ise Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES). Mevcut SGK sistemine ek bir katman olarak kurgulanan TES, vatandaşlara emeklilik döneminde çift maaş imkanı sunmayı hedefliyor. Bu sistemde sadece çalışanın maaşından kesinti yapılmayacak; işveren de işçisi adına fona katkı sağlayacak. Devletin de yüzde 30 civarında bir destekle büyüteceği bu birikimler, profesyonel fon yönetim şirketleri tarafından altın, hisse senedi ve tahvil gibi araçlarla değerlendirilecek.

Sistemin en hassas noktası ise kıdem tazminatı ile olan ilişkisi. Taslak modellerde, kıdem tazminatının bir kısmının bu fona devredilmesi ve işçinin parayı işten ayrıldığında hemen çekmesi yerine emeklilik yaşında (60 yaş) alması öngörülüyor. Bu durumun iş gücü piyasasında ve sendikal haklar bazında yeni tartışmaları beraberinde getirmesi bekleniyor.