Bayramda çalışan işçiler dikkat

Kurban Bayramı yaklaşırken, kamuda ilan edilen uzun tatil dönemi özel sektör çalışanları ile işverenler arasındaki mesai ve hak ediş tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Ankara'da çalışma hayatı kulislerinden derlenen bilgilere göre, bayram döneminde kesintisiz hizmet veren perakende, lojistik, turizm ve imalat sanayi gibi sektörlerde hak ihlallerinin önüne geçilmesi amacıyla yasal denetimler sıkılaştırıldı . Yeniçağ gazetesinden Züleyha Öncü'nün aktardığı detaylara göre, iş hukuku kuralları işçinin emeğini koruma altına alırken, bilinçsiz hareket eden işletmeleri de ağır cezai müeyyidelerle karşı karşıya bırakıyor.

SGK Başuzmanı İsa Karakaş, anayasal bir hak olan dinlenme ve çalışma hürriyeti çerçevesinde işçilerin rızası hilafına bayram mesaisine zorlanamayacağını hatırlattı. İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde genel tatil günlerinde çalışılacağına dair önceden imzalanmış açık bir hüküm bulunmuyorsa, işverenin bayram günü işçiyi fabrikaya veya ofise çağırma yetkisi bulunmuyor.

İşçinin dönemsel onay takvimine dair de önemli bir tüyo veren Karakaş, şu hukuki uyarılarda bulundu:

"İş sözleşmesinde daha önce bayramda çalışmayı kabul etmiş olan emekçilerimiz dahi, bu onaylarını 30 gün önceden işverene yazılı bir bildirim yaparak geri çekme hakkına sahiptir. Sırf bayramda işe gelmediği gerekçesiyle haksız yere işten çıkartılan bir işçinin, ihbar ve kıdem tazminatı başta olmak üzere tüm yasal tazminat hakları anında doğar."

Özel sektörde en sık karşılaşılan hak ihlallerinin başında, "Bayramda çalış, bayramdan sonra sana fazladan 2 gün izin verelim" şeklinde özetlenen serbest zaman kullandırma hilesi geliyor. İsa Karakaş, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre bayram mesaisinin karşılığının kesinlikle izinle takas edilemeyeceğini, bu çalışmanın ödülünün yalnızca nakdi ücret olduğunu net bir dille ifade etti.

Ayrıca bayram haftasında yapılan çalışmalar, işçinin haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresini aşıyorsa, ödenecek olan çift yevmiyeye ek olarak yüzde 50 zamlı fazla mesai ücretinin de bordroya kuruşu kuruşuna yansıtılması yasal bir zorunluluk. Maaş gününde eksik yatırılan veya geciktirilen bayram mesaisi alacakları için işçilerin mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı üzerinden hak talep etme yetkisi bulunuyor.

Yasal yevmiye sistemini "Bir günlük emek, iki günlük ücret demektir" formülüyle özetleyen Karakaş, çalışanların kendi bordrolarını denetleyebilmeleri için rasyonel bir hesaplama modeli paylaştı. Bayramda hiç çalışmayan bir işçi o günün maaşını zaten tam olarak hak ediyor. Eğer bayram günü mesaiye çağrılırsa, çalıştığı her gün için ekstra bir günlük ücrete daha hak kazanıyor.

Günlük Net Ücret Bazı: Günlük net kazancı 4.000 TL olan bir çalışan ele alındığında;
Bayram Günlük Mesai Bedeli: Bayramda çalıştığı her bir tekil gün için bu işçinin cebine 8.000 TL girecek.
Kümülatif Bayram Bilançosu: Arife günü öğleden sonra başlayan ve toplamda 4,5 gün süren Kurban Bayramı mesaisinin tamamında blok olarak çalışan bir personelin, normal aylık sabit maaşına ek olarak tam 18.000 TL nakit ödeme alması gerekiyor.