Akaryakıtta eşel mobil kalkanı geri dönüyor
Orta Doğu’da tırmanan savaş krizi akaryakıt fiyatlarını 70 TL sınırına dayadı. Hazine ve Maliye Bakanlığı, dev zamların enflasyon üzerindeki baskısını kırmak için vergi fedakarlığı içeren "eşel mobil" sistemini yeniden masaya yatırdı.
28 Şubat itibarıyla Körfez hattında patlak veren ABD-İsrail-İran gerilimi, küresel enerji arzını sarsmaya devam ediyor. Dünyanın en kritik petrol geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanma riskiyle karşı karşıya kalması, petrol fiyatlarını kontrolsüz bir noktaya taşıdı. Türkiye'de akaryakıt fiyatları bu küresel gelişmelerden doğrudan etkilenirken, motorinin litre fiyatının 70 TL eşiğine dayanması ekonomi yönetimini radikal kararlar almaya zorluyor.
Orta Doğu’daki askeri hareketlilik sadece bir bölgesel çatışma olmaktan çıkarak küresel bir enerji krizine dönüştü. Petrol sevkiyatının kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık, iç piyasada pompa fiyatlarına "şok" zamlar olarak yansıdı. Yarından itibaren geçerli olması beklenen tarihi artışlar öncesinde hükümet, dezenflasyon sürecini ve tüketiciyi korumak adına 2021 yılının son çeyreğinde rafa kaldırılan "eşel mobil" mekanizmasını tekrar gündeme aldı.
Eşel mobil sistemi, akaryakıt ürünlerindeki fiyat artışlarının Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden sübvanse edilmesi esasına dayanıyor. Bu sistemde, döviz kuru veya petrol fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle oluşacak zam miktarı kadar ÖTV oranında indirime gidiliyor. Böylece artış pompa fiyatına yansıtılmıyor ve devlet vergi gelirinden feragat ederek fiyatları sabit tutuyor. Bloomberg kaynaklarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı, şu anda bu sistemin bütçe ve enflasyon üzerindeki etki analizini titizlikle yürütüyor.
Dezenflasyon hedeflerinden sapmamak için kritik önem taşıyan bu sisteme dair nihai kararın hafta sonuna kadar verilmesi bekleniyor. Eğer sistem onaylanırsa, küresel petrol piyasalarındaki yangının enflasyonu tetiklemesi "vergi kalkanı" ile durdurulacak. Sistemin devreye girmesi durumunda, motorin ve benzin fiyatlarındaki fahiş artışların bir kısmının devlet tarafından karşılanması ve pompa fiyatlarının stabilize edilmesi hedefleniyor.