Türkiye'de geri dönüşüm sistemi neden tıkanıyor? Prof. Dr. Aykan Karademir tek tek açıkladı: Asıl sorun mutfağımızda

Küresel iklim değişikliğinin yıkıcı etkileri her geçen yıl daha da belirgin bir hale geliyor. Mevsim normallerinin üzerinde seyreden sıcaklıklar, kuraklık ve ani seller gibi afetler geri dönüşü olmayan maddi ve manevi hasarlar oluşturuyor. İnsan eylemlerinin sonucunda ortaya çıkan bu yıkıcı tablonun iyileştirilmesi için doğal kaynakların sürdürülebilir bir biçimde kullanılması, enerji tasarrufunun sağlanması ve çevre kirliliğinin azaltılması hayati öneme sahip. Burada da geri dönüşüm uygulamaları başat bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Nokta TV ekranlarında yayınlanan Melih Can Şenol ile Akademi Noktası programına konuk olan Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aykan Karademir, Türkiye’de geri dönüşüm konusunda yaşanan temel problemlere dikkat çekti.

KAYNAĞINDA AYRIŞTIRMA ŞART

Geri dönüşüm süreçlerinin uygulama aşamasında ciddi sorunlar yaşandığını belirten Karademir, sorunun evlerimizde başladığına işaret ederek şunları söyledi:

“Mantık olarak herkes geri dönüşümün yapılması gerektiğini biliyor; çünkü bu hem çöp miktarımızı azaltıyor hem de kaynaklarımızı koruyor. Ancak geri dönüşüm için çöpü kaynağında yani evlerde ayrıştırmak gerekiyor. Sorun da burada başlıyor. İnsanlara, “mutfağına dört tane çöp kutusu koy; birine cam birine plastik at” demek işe yaramıyor. Dolayısıyla kaynağında ayırma sürecimizde bir türlü ilerleme kaydedemedik.

“MALİYETİ ÇOK YÜKSEK OLUYOR”

Kaynağında ayrışmaya ek olarak ayrı toplama sistemlerinin olması gerekiyor. Bazı bölgelerde buna ayıracak kaynak olmuyor. Çünkü normal çöpleri ayrı, ayrıştırılabilir çöpleri ayrı toplamanız gerekiyor. Ayrıca örnek vermek gerekirse, mesela cam geri dönüşümünde özellikle transfer noktasında ciddi sıkıntılar olduğu söyleniyor çünkü cam ağır bir malzeme olduğu için maliyeti çok yüksek oluyor. Bu da başka bir problem olarak karşımıza çıkıyor” dedi.

“FABRİKALARA YETECEK KADAR KÂĞIT TOPLAYAMIYORUZ”

Kâğıt geri dönüşümünde toplanan kağıtların fabrikalara yetmediğini ve bu sebeple yurt dışından kâğıt almak zorunda kalındığına vurgu yapan Prof. Dr. Karademir, “Kâğıt geri dönüşümünü çok iyi yapıyoruz ama mesela Türkiye’deki kâğıt fabrikalarına yetecek kadar kâğıt toplayamıyoruz ve bazen yurt dışından almak zorunda kalıyorlar. Yani sistem var ama oraya gidecek kâğıt bulamıyoruz. Ayrıca artık dijitalleşmeden dolayı örneğin gazete kâğıdı gibi kağıtlardan ziyade ambalaj atıkları ön plana çıkıyor. Burada da üretimle ilgili birtakım sorunlar ortaya çıkıyor” şeklinde konuştu.

EN BÜYÜK PROBLEM GIDA ATIKLARI

Türkiye’de geri dönüşüm konusunda en büyük problemin gıda atıkları olduğunu söyleyen Prof. Dr. Karademir, “Bizim çöplerimizdeki en büyük problem; çöplerin yaklaşık yarısının organik atıklar yani gıda atığı olması. Bunlar hem sulu atıklar hem de biyolojik bozulmaya çok yatkın oldukları için koku riski taşıyor. Peki biz bu atıkları ne yapacağız? Bu noktada organik atıkları kompost yapmak veya biyogaz tesisleri inşa ederek buradan enerji elde etmek gibi alternatiflerimiz var. Ayrıca organik atıkların geri kazanımı konusunda Avrupa Birliği de standartlar getiriyor. Ancak burada da teknolojiyle ilgili sıkıntılarımız var. Mesela biyogaz tesislerini çok verimli bir şekilde çalıştıramıyoruz.

“MAALESEF BAŞARILI OLDUĞUMUZ BİR SİSTEM KURAMADIK”

Sahaya çıkıp baktığımızda hem toplamada hem işlemede sorunlarımız bariz bir biçimde görünüyor. Bu sorunları bir şekilde aşmak zorundayız. Burada maliyet hesabı yapılırken sadece çıplak maliyetler değil toplumsal maliyetler de oluyor. Çöpleri ayrıştırıp toplayamadığınız zaman depolama alanına gidiyor ve başka sorunlara yol açıyor. Bu sorunları çözmek için daha geniş ölçekli fizibilite çalışmaları yapmamız gerekiyor. Bunun için de bütçe ayırmamız gerekiyor. Temel olarak geri dönüşüm konusunda yaşanan sorunlar bunlar. Ancak en önemlisi çöplerin evlerde ayrıştırılamaması. Bu işi evlerde verimli bir şekilde yapmanın yolunu bulmamız gerekiyor. Bu konuda çok şey denedik ama maalesef başarılı olduğumuz bir sistem kuramadık” dedi.